Levensvaardigheden, wat zijn dat?



Levensvaardigheden is zowel een benadering als een lesprogramma. Het benadert de ontwikkeling van kinderen en jongeren in en door het onderwijs als een proces waarin zowel aan hun cognitieve, sociale, emotionele en morele vaardigheden wordt gewerkt.
Het argument daarvoor is dat deze vaardigheden elkaar over en weer versterken.

Zo is uit tal van onderzoeken gebleken dat kinderen en jongeren op wier school de aandacht voor sociale, emotionele en morele vaardigheden groot is, zowel in als buiten de lessen zoals in de omgang tussen leerlingen en tussen leerlingen en leerkrachten, hogere cijfers halen en vaker met succes hun schoolopleiding afronden.

Levensvaardigheden als lesprogramma, als ‘vak’, behandelt het bevorderen van sociale, emotionele en morele vaardigheden. Het argument daarvoor is dat uit een reeks van onderzoeken is gebleken dat naast aandacht voor zulke vaardigheden in de schoolcultuur ook het systematisch aanleren daarvan een voorwaarde is voor het duurzaam verwerven en toepassen ervan door kinderen en jongeren.

Welke zijn de vaardigheden die leerlingen in Levensvaardigheden aanleren?

Dat zijn het onderkennen en kunnen beheersen van eigen gevoelens (emotionele zelfregulatie), het aandacht geven aan zelfverzorging in uiterlijk en gedrag, het kunnen inleven in de gevoelens van anderen, het ontwikkelen van betrokkenheid en hulpvaardigheid ten aanzien van anderen, het maken van verantwoorde keuzes, en het op een constructieve en ethisch verantwoorde manier kunnen omgaan met uitdagingen.

In essentie zijn dit de vaardigheden waarmee een jongere zichzelf kan kalmeren wanneer boos, relaties kan leggen en onderhouden, kan samenwerken, vrienden kan maken, conflicten kan oplossen en verantwoorde en veilige, voor zichzelf en anderen, keuzes kan maken.

Hoe is het programma voor Levensvaardigheden tot stand gekomen?

Er is in ons land één Levensvaardigheden programma beschikbaar voor het voortgezet onderwijs over de effecten waarvan wetenschappelijk onderzoek is verricht. Dat programma, oorspronkelijk ontwikkeld in opdracht van de gemeente Rotterdam door René Diekstra en Carolien Gravesteijn, is vervolgens aan het Lectoraat Jeugd en Opvoeding van de Haagse Hogeschool door hen verder ontwikkeld en door TNO op effecten onderzocht. Uit het TNO-onderzoek blijkt, evenals uit eerder door de ontwikkelaars zelf uitgevoerd onderzoek, dat het programma inderdaad de bovenbeschreven vaardigheden significant bevordert. Opmerkelijk genoeg alle schooltypen, dus ook en zelfs in sterke mate onder VMBO-leerlingen.

Omdat er reden is om aan te nemen, mede op grond van onderzoek elders, dat de effecten van het programma groter zijn en blijvender als ouders van leerlingen erbij worden betrokken, is inmiddels als onderdeel van Levensvaardigheden ook een ouderprogramma ontwikkeld.

Wie hebben deze site gemaakt? Dat zijn:
– het Lectoraat Jeugd en Opvoeding van De Haagse Hogeschool
– Prof. Dr. Rene F.W. Diekstra